Σάββατο, 17 Οκτωβρίου 2009
Αλβανοί...
Προχθές μου τηλεφώνησε ο Να. Είχα χρόνια να τον ακούσω. Το αληθινό του όνομα είναι Λα., αλλά το άλλαξε σε Να. όταν ήρθε στην Ελλάδα. Με τον Να. γνωριζόμαστε από το δημοτικό. Μου ήταν πάντα αντιπαθητικός και εάν δεν βρισκόμασταν σε μια ξένη χώρα, ως μετανάστες, δεν θα του μίλαγα καν. Αλλά στην ξενιτιά ακόμα και ο πιο αντιπαθητικός συγχωριανός σού φαίνεται οικείος. Ο Να., όπως συνηθίζει, άρχισε αμέσως να με βομβαρδίζει με ερωτήσεις. Με ένα ύφος μπαγάσα και ανακριτή μαζί. Ήθελε να ξέρει πολλά, αλλά κυρίως αν έχω παντρευτεί, αν έχω αγοράσει σπίτι, αν έχω παιδιά, αν έχω αυτοκίνητο, αν έχω αγοράσει εξοχικό, τουλάχιστον στην Αλβανία. Του απάντησα ότι δεν έχω παιδιά, ούτε έχω αγοράσει σπίτι, ούτε αυτοκίνητο, ούτε εξοχικό. «Μα, τι κάνεις;» φώναξε ο Να., με το ύφος ενός πατέρα που ψέγει τα παιδιά του. «Εμένα μου είπαν ότι έχεις γίνει γνωστός». Για τον Να., σαφώς, το να γίνεις γνωστός συνεπάγεται αμέσως παιδιά, αυτοκίνητα, σπίτια και εξοχικά. Από ευγένεια τον ρώτησα αν ο ίδιος έχει παντρευτεί και αν έχει παιδιά. Μου είπε πως όλα στην ζωή του είναι επί δυο. Έχει δυο παιδιά, δυο (ακριβά) αυτοκίνητα και δυο εξοχικά, ένα εδώ και ένα στην Αλβανία. Έγινε λίγη σιωπή και μετά ακούστηκε ξανά η φωνή του Να. «Εγώ το ήξερα, τα βιβλία θα σε φάνε εσένα» είπε προσπαθώντας να αστειευτεί. Και έπειτα από λίγο, σοβαρός, προσέθεσε: «Άσε τα βιβλία και μάθε τα κόλπα φίλε». Το είπε αυτό με το ύφος ενός μετρ που τα ξέρει όλα. Εκεί γύρω άρχισα να εκνευρίζομαι πολύ. Ο Να. έτσι κι αλλιώς μού είναι ανυπόφορος. Ήθελα να τον διαολοστείλω αλλά, πιστέψτε με, δεν είναι εύκολο να διαολοστείλεις τύπους σαν τον Να. «Ναι, εσύ Να. πάντα ήξερες τα κόλπα» του είπα. Ο Να. γέλασε δυνατά. Ο Να., πράγματι, τα ξέρει τα κόλπα. Είναι γεννημένος καταφερτζής. Από την αρχή που ήρθε στην Ελλάδα άλλαξε το όνομά του. Το έκανε "ελληνικό". Πήρε «κάρτα ομογενούς» όταν οι άλλοι μετανάστες κυκλοφορούσαν παράνομα και έτρεμαν από τις επιχειρήσεις- σκούπα. Τώρα έχει δικό του συνεργείο και βάφει σπίτια σε ακριβές γειτονιές. Έχει στη δούλεψή του Γεωργιανούς, Ρουμάνους και Πακιστανούς. Τους τελευταίους ο Να., ως εργοδότης, τους θεωρεί «αράπηδες» και «χοντροκέφαλους». Ετοιμαζόμουν να του πω «γεια» όταν ο Να. έκανε την τελευταία ερώτηση: «Την ελληνική υπηκοότητα την έχεις πάρει;». «Όχι» του απάντησα. Τότε, ξανά, ο Να. είπε κάτι για τα βιβλία και τα κόλπα. Με πληροφόρησε, με ύφος νικητή, ότι εκείνος θα την πάρει σύντομα την ελληνική υπηκοότητα. Είχε βρει άκρη μέσω ενός βουλευτή, προσέθεσε. «Στην Ελλάδα τα πάντα γίνονται, αρκεί να έχεις μέσον» κατέληξε. Όταν είπαμε επιτέλους «γεια» ανακουφίστηκα. Αλλά τα λόγια του Να., του καταφερτζή, για τα κόλπα μού έμειναν. Ίσως ο Να. στάθηκε πιο τυχερός από μένα. Ίσως να έπεσε σε καλό «δάσκαλο» στην Ελλάδα που του έμαθε όλα τα κόλπα. Εγώ, δυστυχώς, από την αρχή, γνώρισα Έλληνες που δεν ήξεραν από κόλπα, που δεν λάτρευαν το αυτοκίνητο, δεν ψόφαγαν για ένα αυθαίρετο εξοχικό και δεν είχαν μέσον. Εκείνοι, αντί να μου μάθουν τα κόλπα, μου έμαθαν τα ακούω Χατζιδάκι, να διαβάζω Καβάφη, να μπαίνω στα μυστικά της ελληνικής γλώσσας. Δεν είχαν ακριβά αυτοκίνητα. Είχαν μεγάλες βιβλιοθήκες και λάτρευαν τα ταξίδια. Αντικρύζοντας τώρα τη συντριπτική επιτυχία του Να. του καταφερτζή, έχω την υποψία πως εκείνοι οι Έλληνες που γνώρισα με πήραν στον λαιμό τους τελικά...
Το παραπάνω κείμενο έχει γράψει ο Γκασμέτ Καπλάνι, Αλβανικής καταγωγής συγγραφέας που ζει στην Ελλάδα εδώ και πολλά χρόνια.
Γράφει καθημερινά στην εφημερίδα τα Νέα.
Από τον τρόπο που σκέφτεται μπορεί κανείς να καταλάβει πολλά σχετικά με το ήθος και την ποιότητα του ανθρώπου.
Μετά από τόσες μέρες που είχα να γράψω στο μπλογκ
(οι ρόλοι του μπαμπά και του δάσκαλου έχουν απαιτήσεις),
διαβάζοντας τα λόγια του Γκ. Καπλάνι,
σκέφτηκα πως αυτός είναι λόγος να διακόψω τη σιωπή και να μοιραστώ τα λόγια αυτά με όσους αισθάνονται ότι μεγαλώνουμε τα παιδιά μας σαν αλβανούς.
Με όσους ελπίζουμε - φοβόμαστε ότι θα γίνουν σαν τον Γκασμέτ Καπλάνι.
Τρίτη, 01 Σεπτεμβρίου 2009
Παρασκευή, 28 Αυγούστου 2009
Ένας Κακός και ένας Άλλος
Σε ένα πολύ μακρινό τόπο, πολλά χρόνια πριν, ένας αιμοχαρής ληστής προκαλούσε κάθε μέρα τους ταπεινούς, φοβισμένους κατοίκους ενός χωριού ρωτώντας τους ποιος απ' αυτούς θα έβγαινε να μετρηθεί μαζί του.
Για κάθε αναπάντητη πρόκληση ο ληστής άρπαζε κάτι ή κάποιον από το χωριό, αλλά το χειρότερο ήταν ότι η μια γενιά μετά την άλλη μεγάλωνε με την ιδέα ότι το χωριό τους αποτελούσε ένα εξευτελισμένο σύνολο δειλών υπανθρώπων, ανάξιο για οποιαδήποτε τύχη διαφορετική από τη ντροπή και το θάνατο.
Κάθε χωρικός περίμενε τη στιγμή που η τύχη θα τον έφερνε στα χέρια του ληστή και έκανε ότι μπορούσε να καθυστερήση αυτή τη στιγμή.
Όλοι σκέφτονταν ότι είναι τεράστιος για να τα βάλουν μαζί του.
Ένας νεαρός που ζούσε κάπου ψηλά στο βουνό και είχε μεγαλώσει παίζοντας και μελετώντας ελεύθερος στη φύση, αντικρίζοντάς το διεφθαρμένο άνθρωπο για πρώτη φορά, κατάλαβε αμέσως - αν και δεν είχε ακούσει τίποτα γι αυτόν - τις ανόσιες προθέσεις του, δεν του απηύθυνε καν το λόγο και σκέφτηκε ότι είναι τεράστιος για να αστοχήσει.
Τον κοίταξε στα μάτια και πέρασε ήρεμος ένα βέλος στη χορδή του τόξου του.
Για κάθε αναπάντητη πρόκληση ο ληστής άρπαζε κάτι ή κάποιον από το χωριό, αλλά το χειρότερο ήταν ότι η μια γενιά μετά την άλλη μεγάλωνε με την ιδέα ότι το χωριό τους αποτελούσε ένα εξευτελισμένο σύνολο δειλών υπανθρώπων, ανάξιο για οποιαδήποτε τύχη διαφορετική από τη ντροπή και το θάνατο.
Κάθε χωρικός περίμενε τη στιγμή που η τύχη θα τον έφερνε στα χέρια του ληστή και έκανε ότι μπορούσε να καθυστερήση αυτή τη στιγμή.
Όλοι σκέφτονταν ότι είναι τεράστιος για να τα βάλουν μαζί του.
Ένας νεαρός που ζούσε κάπου ψηλά στο βουνό και είχε μεγαλώσει παίζοντας και μελετώντας ελεύθερος στη φύση, αντικρίζοντάς το διεφθαρμένο άνθρωπο για πρώτη φορά, κατάλαβε αμέσως - αν και δεν είχε ακούσει τίποτα γι αυτόν - τις ανόσιες προθέσεις του, δεν του απηύθυνε καν το λόγο και σκέφτηκε ότι είναι τεράστιος για να αστοχήσει.
Τον κοίταξε στα μάτια και πέρασε ήρεμος ένα βέλος στη χορδή του τόξου του.
Για τα παιδιά του περσινού Α4
1. Η ζωή δεν είναι δίκαιη. Καλά θα κάνετε να το συνηθίσετε.
2. Ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται για την αυτοεκτίμησή σας. Ο κόσμος περιμένει να καταφέρετε κάτι προτού αισθανθείτε όμορφα για τον εαυτό σας.
3. Δεν πρόκειται να σας προσφέρουν μισθό με την αποφοίτησή σας από το Πανεπιστήμιο.
4. Αν νομίζετε ότι κάποιοι καθηηγτές σας είναι σκληροί, περίμενε ώσπου να αποκτήσετε διευθυντή. Ο διευθυντής σας δεν θα είναι μόνιμος δημόσιος υπάλληλος. Πρέπει να παράγει αποτελέσματα.
5. Η δουλειά στο σουβλατζίδικο δεν είναι υποτιμητική για κανένα. Οι παππούδες μας είχαν διαφορετική λέξη για τέτοιες δουλειές – τις αποκαλούσαν ‘ευκαιρίες’.
6. Αν τα κάνετε θάλασσα, δεν φταίνε οι γονείς σας. Γι αυτό μην παραπονιέστε για τα λάθη σας – μάθετε από αυτά.
7. Πριν γεννηθείτε, οι γονείς σας δεν ήταν τόσο βαρετοί όσο είναι τώρα. Έγιναν έτσι πληρώνοντας τους λογαριασμούς, πλένοντας τα ρούχα σας και ακούγοντάς σας να διαλαλείτε πόσο ‘κουλ’ είσαστε. Για αυτό, πριν σώσετε την κοινωνία από τους 'μπάτσους' και τα δάση από τα σκουπίδια της γενιάς των γονιών σας, δοκιμάστε να
καθαρίσετε τη ντουλάπα στο δωμάτιό σας.
8. Μπορεί στο σχολείο μας να έχουμε - σχεδόν - καταργήσει τη βαθμολογία κάτω από τη βάση, για να μην πληγωθούν οι γονείς σας ή εσείς, οι αδιάφοροι μαθητές, η ζωή όμως, να το θυμάστε, δεν την κατάργησε. Μερικοί καθηγητές ίσως σας επιτρέπουμε πολλές προσπάθειες ώσπου να βρείτε τη σωστή απάντηση, αλλά αυτό δεν έχει την παραμικρή ομοιότητα με οτιδήποτε στην πραγματική ζωή.
9. Η ζωή δεν χωρίζεται σε τρίμηνα. Δεν έχει διακοπές όλο το καλοκαίρι και οι εργοδότες δεν ενδιαφέρονται να σας βοηθήσουν να βρείτε τον εαυτό σας. Αυτό πρέπει να το κάνετε στο δικό σας χρόνο.
10. Η τηλεόραση δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική ζωή. Στην πραγματική ζωή οι άνθρωποι πρέπει να φύγουν από το Κουμκαπί για να πάνε στη δουλειά.
11. Να είστε ευγενικοί με τους σπασίκλες.
Είναι πολύ πιθανόν ότι κάποια μέρα θα καταλήξετε να δουλεύετε για έναν τέτοιο. (Μπιλ Γκέιτς)
2. Ο κόσμος δεν ενδιαφέρεται για την αυτοεκτίμησή σας. Ο κόσμος περιμένει να καταφέρετε κάτι προτού αισθανθείτε όμορφα για τον εαυτό σας.
3. Δεν πρόκειται να σας προσφέρουν μισθό με την αποφοίτησή σας από το Πανεπιστήμιο.
4. Αν νομίζετε ότι κάποιοι καθηηγτές σας είναι σκληροί, περίμενε ώσπου να αποκτήσετε διευθυντή. Ο διευθυντής σας δεν θα είναι μόνιμος δημόσιος υπάλληλος. Πρέπει να παράγει αποτελέσματα.
5. Η δουλειά στο σουβλατζίδικο δεν είναι υποτιμητική για κανένα. Οι παππούδες μας είχαν διαφορετική λέξη για τέτοιες δουλειές – τις αποκαλούσαν ‘ευκαιρίες’.
6. Αν τα κάνετε θάλασσα, δεν φταίνε οι γονείς σας. Γι αυτό μην παραπονιέστε για τα λάθη σας – μάθετε από αυτά.
7. Πριν γεννηθείτε, οι γονείς σας δεν ήταν τόσο βαρετοί όσο είναι τώρα. Έγιναν έτσι πληρώνοντας τους λογαριασμούς, πλένοντας τα ρούχα σας και ακούγοντάς σας να διαλαλείτε πόσο ‘κουλ’ είσαστε. Για αυτό, πριν σώσετε την κοινωνία από τους 'μπάτσους' και τα δάση από τα σκουπίδια της γενιάς των γονιών σας, δοκιμάστε να
καθαρίσετε τη ντουλάπα στο δωμάτιό σας.
8. Μπορεί στο σχολείο μας να έχουμε - σχεδόν - καταργήσει τη βαθμολογία κάτω από τη βάση, για να μην πληγωθούν οι γονείς σας ή εσείς, οι αδιάφοροι μαθητές, η ζωή όμως, να το θυμάστε, δεν την κατάργησε. Μερικοί καθηγητές ίσως σας επιτρέπουμε πολλές προσπάθειες ώσπου να βρείτε τη σωστή απάντηση, αλλά αυτό δεν έχει την παραμικρή ομοιότητα με οτιδήποτε στην πραγματική ζωή.
9. Η ζωή δεν χωρίζεται σε τρίμηνα. Δεν έχει διακοπές όλο το καλοκαίρι και οι εργοδότες δεν ενδιαφέρονται να σας βοηθήσουν να βρείτε τον εαυτό σας. Αυτό πρέπει να το κάνετε στο δικό σας χρόνο.
10. Η τηλεόραση δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική ζωή. Στην πραγματική ζωή οι άνθρωποι πρέπει να φύγουν από το Κουμκαπί για να πάνε στη δουλειά.
11. Να είστε ευγενικοί με τους σπασίκλες.
Είναι πολύ πιθανόν ότι κάποια μέρα θα καταλήξετε να δουλεύετε για έναν τέτοιο. (Μπιλ Γκέιτς)
Πέμπτη, 27 Αυγούστου 2009
ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΩ ΑΠΟ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ
Α. από ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ
1. Ουσιαστικά α΄ κλίσης
Αρσ. - ης / -ας, Θηλ. - η / -α (Ποια αρσενικά έχουν κλητική σε - α;)
Συνηρημένα αρσενικά σε –ης και θηλυκά σε -α/-η
2. Ουσιαστικά β΄ κλίσης Αρσ. + Θηλ. - ος , Ουδ. – ον Συνηρημένα σε -ους/-η/ουν και –ους/-ους/-ουν
3.Ουσιαστικά γ΄ κλίσης (Ιδιαίτερη προσοχή στα πόλις, δύναμις, άστυ, πέλεκυς, βασιλεύς, χειμών, γείτων, Σωκράτης, Περικλής, κτήμα, βέλος, πέρας, κρέας…)
4. Ανώμαλα Ουσιαστικά (ναυς, γυνή, πρεσβευτής, χείρ…)
ΕΠΙΘΕΤΑ
1. Επίθετα β΄ κλίσης Τρικατάληκτα: Αρσ. - ος, Θηλ. - η / -α, Ουδ. -ον
Δικατάληκτα: Αρσ. + Θηλ - ος, Ουδ. –ον
Συνηρημένα σε -ους,-η/-α,-ουν και –ους,ους,-ουν (Ποια τρικατάληκτα έχουν θηλ. σε – η και ποια σε – α; Ποια επίθετα είναι δικατάληκτα; Ποια πτώση λείπει από τα συνηρημένα;)
2. Επίθετα γ΄ κλίσης
Τρικατάληκτα
Αρσ. - υς , Θηλ. - εια , Ουδ. - υ Αρσ. - ας , Θηλ. - ασα , Ουδ. - αν
Αρσ. - ων , Θηλ. - ουσα , Ουδ. – ον Αρσ. - ας, Θηλ. - αινα , Ουδ. - αν
Δικατάληκτα
Αρσ. + Θηλ.- υς, Ουδ. – υ Αρσ. + Θηλ.- ων , Ουδ. – ον Αρσ. + Θηλ.- ης, Ουδ. - ες
3. Ανώμαλα επίθετα πολ-ύς, - λή, -ύ | μέγας, μεγάλη, μέγα | πας, πάσα, παν
ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΩΝ
Ομαλά: Δευτερόκλιτα: -ό/ώτερος, - ό/ώτατος Δευτερόκλιτα συνηρημένα: -ούστερος, -ούστατος
Τριτόκλιτα τρικατάλικτα: -ύτερος, -ύτατος (ευθύς…)
-//- : -άντερος, -άντατος (μέλας…)
-//- : - έστερος, -έστατος (χαρίεις…)
Τριτόκλιτα δικατάλικτα : -έστερος, -έστατος (αληθής, ευδαίμων….)
Ανώμαλα
1. αισχρός, εχθρός, καλός, κακός, μέγας, ράδιος, ταχύς, αγαθός, μικρός, ολίγος, πολύς
(Στα παραπάνω προσοχή στην κλίση του Σ.Β. κατά το βελτίων)
2. άρπαξ, βλάξ, κλέπτης, πλεονέκτης 3. ίσος, ίδιος, ήσυχος, φίλος 4.παλαιός, γεραιός
ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ
Ομαλά:
ΘΒ: θέμα θετικού + - ως ΣΒ: αιτιατική ενικού αριθμού ουδ. Γένους (-ον) ΥΒ: θέμα υπερθετικού + - α
πχ. Αληθής > αληθώς, αληθέστερον, αληθέστατα
Ανώμαλα: ευ, πολύ, ολίγον, πάλαι, εγγύς…
ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ
Από το 1 έως το 5 σε όλες τις κατηγορίες (απόλυτα, τακτικά, πολλαπλασιαστικά, διανεμητικά…)
ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ
Προσωπική: εγώ, συ, - Δεικτικές: ούτος, όδε
Κτητική: α΄_εμός / ημέτερος, β΄_ σος / υμέτερος,γ΄_ εός / σφέτερος
Αυτοπαθητική: α΄_εμαυτού /-ής, β΄_ σεαυτού/-ής, γ΄_ εαυτού/-ής
Αναφορικές: ος, η, ο | όστις, ήτις, ό,τι Ερωτηματική: τίς,τίς,τι Αόριστη: τις, τις, τί
ΡΗΜΑΤΑ
-Ενρινόληκτα και υγρόληκτα με άσιγμο συνηρημένο μέλλοντα + άσιγμο αόριστο α΄ (μένω, νέμω, αγγέλλω, βάλλω, αίρω…)
-Παθητικός Αόριστος α΄ + β΄ (ελύθην, εγράφην) -Αόριστος α΄ (έλυσα, ελυσάμην)
-Αόριστος β΄ (έλαβον, ελαβόμην) -Ανώμαλοι Αόριστοι: έβην, έγνων/εάλων
-Παρακείμενοι σε –γμαι, -σμαι,-μμαι
-Συνηρημένα σε –άω, έω, -όω σε ενεστώτα και παρατατικό (ιδιαίτερη προσοχή στα: ζω, χρώμαι / πλέω, δέομαι)
-Ανώμαλα: οίδα, είμι, φημί, δέδοικα/δέδια
-Ρήματα β΄ συζυγίας: δίδωμι/δίδομαι, ίημι/ίεμαι, τίθημι/τίθεμαι, ίστημι/ίσταμαι + επίσταμαι, δύναμαι ( σε ενεστώτα, παρατατικό + αόριστο β΄)
Αρχικοί χρόνοι: άγω/άγομαι, αιρώ/αιρούμαι, αισθάνομαι, ακούω, αλίσκομαι, αμαρτάνω, απόλλυμι, αφικνούμαι, βαίνω, βάλω/βάλλομαι, βούλομαι, γίγνομαι, γιγνώσκω, δίδωμι/δίδομαι, επίσταμαι, έπομαι, έρχομαι, ερωτώ, ευρίσκω, έχω, ζω, θνήσκω, ίστημι / ίσταμαι, λαγχάνω, λανθάνω, λαμβάνω, λέγω, λείπω, μανθάνω, μένω, νέμω, οίδα, οίομαι/οίμαι, όμνυμι ορώ, πάσχω, πείθω, πίπτω, πυνθάνομαι, σκοπώ/σκοπούμαι, συλλέγω, τίθημι/τίθεμαι, τυγχάνω, υπισχνούμαι, φαίνω/φαίνομαι, φέρω, φεύγω, φημι, χρώμαι.
__________
Β. από ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ
1. Ομοιόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί
(επιθετικοί, κατηγορηματικοί, παραθέσεις, επεξηγήσεις)
2. Ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί (τα είδη της γενικής, δοτικής, αιτιατικής)
3. Απαρέμφατο:
α) έναρθρο (λειτουργεί όπως ακριβώς και ένα ουσιαστικό)
β) άναρθρο ( 7 χρήσεις: αντικείμενο, υποκείμενο, κατηγορούμενο, επεξήγηση, τελικό του σκοπού, τελικό της αναφοράς, απόλυτο)
4. Μετοχή:
α) Κατηγορηματική ( Προσοχή στα ρήματα εξάρτησης)
β) Επιρρηματική ( προσοχή στα «σημάδια» που δείχνουν το είδος)
γ) Ανάλυση: επιθετικής (σε αναφορική πρόταση), τελικής (σε τελική πρόταση με ίνα + υποτακτική αορίστου ή όπως + οριστική μέλλοντα), αιτιολογικής ( σε αιτιολογική πρόταση με επεί, επειδή…+ οριστική ενεστώτα ή παρατατικού αν η μετοχή είναι χρόνου ενεστώτα ή με επεί, επειδή … + οριστική αορίστου αν η μετοχή είναι χρόνου αορίστου), χρονικής ( σε χρονική πρόταση με ότε…+ οριστική ενεστώτα ή παρατατικού αν η μετοχή είναι χρόνου ενεστώτα ή με επεί, επειδή … + οριστική αορίστου αν η μετοχή είναι χρόνου αορίστου), υποθετικής ( σε υποθετική πρόταση με ει + οριστική ή αν …+ υποτακτική ή ει + ευκτική, ανάλογα με το ρήμα εξάρτησης που αποτελεί την απόδοση), εναντιωματικής (σε εναντιωματική πρόταση, παρόμοια με την υποθετική).
5. Δευτερεύουσες προτάσεις.
Α) ΕΙΔΙΚΕΣ: εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους ὅτι, ὡς. Εκφράζουν κρίση (υποκειμενική με το ὡς και αντικειμενική με το ὅτι). Εκφέρονται με τις εγκλίσεις κρίσεως και ευκτική του πλαγίου λόγου αν εξαρτηθούν από ρήμα ιστορικού χρόνου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Είναι προτάσεις ονοματικές.
Β) ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ: εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους ὡς, ὅτι, διότι, ἐπεί, ἐπειδή, ὅτε, ὁπότε. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με τις ίδιες εγκλίσεις των ειδικών δευτερευουσών προτάσεων. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας. Είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Προσοχή:
1) Αν εξαρτηθούν από ρήμα ψυχικού πάθους, εισάγονται με το ότι για αντικειμενική αιτία ή με το ει για υποθετική αιτιολογία.
2) Οι αιτιολογικές που εισάγονται με ει και εξαρτώνται από τις απρόσωπες εκφράσεις αισχρόν εστί, θαυμαστόν εστι, δεινόν εστί είναι ονοματικές και λειτουργούν ως υποκείμενα στις απρόσωπες αυτές εκφράσεις.
3) Οι αιτιολογικές λειτουργούν και ως επεξήγηση σε εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας της πρότασης εξάρτησης.
Γ) ΤΕΛΙΚΕΣ: εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους ἵνα, ὅπως, ὡς (οι αρνητικές και με σκέτο μη). Εκφράζουν επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική (προσδωκόμενος σκοπός), ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική ιστορικού χρόνου (για ανεκπλήρωτο σκοπό). Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Προσοχή: Οι τελικές λειτουργούν και ως επεξήγηση σε εμπρόθετο προσδιορισμό του σκοπού της πρότασης εξάρτησης.
Δ) ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ (φόβου ή διστακτικές): εισάγονται με τους ενδοιαστικούς συνδέσμους μή, μὴ οὐ. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική (για φόβο προσδοκώμενο), ευκτική του πλαγίου λόγου, αν εξαρτηθούν από ρήμα ιστορικού χρόνου, και οριστική για φόβο πραγματοποιημένο. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές.
Ε) ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους εἰ, ἐάν, ἄν, ἤν. Εκφράζουν κυρίως κρίση. Εκφέρονται με απλή οριστική (1ο & 2ο είδος), υποτακτική (3ο & 4ο είδος) και ευκτική (5ο & 6ο είδος). Χρησιμεύουν ως βάση νοήματος μιας κύριας πρότασης. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Παρατηρήσεις στους υποθετικούς λόγους: Υποθετικός λόγος είναι το ζεύγος που σχηματίζουν μια δευτερεύουσα υποθετική πρόταση μαζί με την απόδοσή της.
ξ Ανάλογα με τη μορφή της απόδοσης μπορούμε να κάνουμε λόγο για
α) ανεξάρτητους, β) πλαγιασμένους και γ) εξαρτημένους υποθ. λόγους.
Πιο αναλυτικά :
α) Ανεξάρτητος υποθ. λόγος είναι εκείνος στον οποίο η απόδοση είναι το ρήμα κύριας πρότασης (για τα είδη των ανεξάρτητων υποθ. λόγων μπορούμε να συμβουλευτούμε το οικείο κεφάλαιο του σχολ. συντακτικού).
β) πλαγιασμένος υποθ. λόγος είναι εκείνος στον οποίο η απόδοση είναι ένα από τα είδη του πλαγίου λόγου, δηλ.:
· ειδική πρόταση
· ειδικό απαρέμφατο
· τελικό απαρέμφατο που εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν διατάζω, προτρέπω/αποτρέπω, απαγορεύω, συμβουλεύω ...
· κατηγορηματική μτχ. που εξαρτάται από ρήματα αίσθησης κι αντίληψης (είναι αυτή που μεταφράζεται με ότι... )
· πλάγια ερώτηση
Πρακτικά πρέπει να θυμόμαστε:
Αν σε μια περίοδο έχουμε 3 τουλάχιστο προτάσεις (ΚΠ + Υποθ. Πρόταση + Ειδική πρόταση) τότε το ρόλο της απόδοσης συνήθως τον έχει η Ειδική πρόταση.
Σε μια περίοδο αποτελούμενη από 2 προτάσεις (ΚΠ + Υποθ/κή πρότ.) το ρόλο της απόδοσης τον έχει:
→ το ρήμα της ΚΠ εφόσον μέσα στην ΚΠ δεν υπάρχει μορφή πλαγίου λόγου, δηλ. Ειδικό απρμφ., Τελικό απρμφ. εξαρτώμενο από ρήμα προτροπής, αποτροπής…, Κατηγορηματική μετοχή εξαρτώμενη από ρήμα αίσθησης, γνώσης….
→Αν όμως στην ΚΠ υπάρχουν τα παραπάνω, τότε αυτά επιτελούν το ρόλο της απόδοσης.
[γ) εξαρτημένος υποθ. λόγος είναι εκείνος στον οποίο η απόδοση είναι:
· οποιαδήποτε δευτερεύουσα πρόταση (εκτός από ειδική / πλ. ερωτηματική)
· τελικό απαρέμφατο, αρκεί να μην εξαρτάται από ρήματα με τις σημασίες που είδαμε παραπάνω.
· οποιαδήποτε μετοχή, πλην της κατηγορηματικής που μεταφράζεται με ότι... .]
ξ Λανθάνοντες υποθετικοί λόγοι
Λανθάνοντες είναι οι υποθ. λόγοι στους οποίους η υπόθεση δεν είναι δευτερεύουσα υποθετική πρόταση αλλά κάποια ισοδύναμη έκφραση. Συγκεκριμένα το ρόλο της υπόθεσης μπορούν να τον υποκαταστήσουν τα εξής:
· εναντιωματική πρόταση
· χρονικοϋποθετική πρόταση
· αναφορικοϋποθετική πρόταση
· τελική πρόταση που εισάγεται με w9j a2n, o2pwj a2n και εκφέρεται με υποτακτική
· υποθετική μετοχή
· εναντιωματική μετοχή
· αναφορικοϋποθετική μετοχή
· χρονικοϋποθετική μετοχή
Πρέπει, επομένως, να είμαστε πολύ προσεκτικοί, διότι, αν μας ζητηθεί να εντοπίσουμε σε ένα κείμενο και να αναγνωρίσουμε τους υποθετικούς λόγους, πρέπει να έχουμε όλα τα παραπάνω υπόψη.
ΣΤ) ΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΕΣ / ΠΑΡΑΧΩΡΗΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους συνδέσμους εἰ καί, ἐὰν καί, ἂν καί, καὶ εἰ, καὶ ἄν, κἄν, οὐδ’ εἰ, οὐδ’ ἐάν, μηδ’ ἐάν. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική, όπως και οι υποθετικές. Είναι λανθάνουσες υποθέσεις. Δηλώνουν εναντίωση προς την κύρια πρόταση. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Ζ) ΧΡΟΝΙΚΕΣ: εισάγονται με τους χρονικούς συνδέσμους ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, πρίν, ὅταν, ὁπόταν…. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική (καθαρές), υποτακτική και ευκτική (χρονικοϋποθετικές, λανθάνουσες υποθέσεις). Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Προσοχή: ο χρονικός σύνδεσμος πρὶν εισάγει χρονικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις.
Η) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους συμπερασματικούς συνδέσμους ὥστε, ὡς, ἐφ’ ᾧ, ἐφ’ ᾧ τε. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Δηλώνουν συμπέρασμα ή επακόλουθο. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Προσοχή:
1) Ο συμπερασματικός σύνδεσμος ὥστε εισάγει συμπερασματικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις, που δηλώνουν υποκειμενικό συμπέρασμα ή φυσικό επακόλουθο, όρο ή συμφωνία, σκοπό.
2) Τα ἐφ’ ᾧ, ἐφ’ ᾧ τε συντάσσονται επίσης με απαρέμφατο και δηλώνουν όρο ή συμφωνία.
Θ) ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τα εἰ, εἰ – ἤ, εἴτε – εἴτε (ολικής άγνοιας), με ερωτηματικές αντωνυμίες και ερωτηματικά επιρρήματα (μερικής άγνοιας), καθώς και με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα (μερικής άγνοιας). Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική, απορηματική υποτακτική, και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές.
Ι) ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ:
α)ΑΠΛΕΣ: εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική, όταν εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με υποτακτική, ευχετική ευκτική και προστακτική, όταν εκφράζουν επιθυμία. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί ή αντικαθιστούν ουσιαστικό – επίθετο. Επομένως, είναι προτάσεις άλλοτε επιρρηματικές και άλλοτε ονοματικές.
β) ΜΕΙΚΤΕΣ: αναφορικο-τελικές, αναφορικο-αιτιολογικές, αναφορικο-
υποθετικές, αναφορικές-παραβολικές, αναφορικο-συμπερασματικές.
Προσοχή:
Οι αναφορικο-αιτιολογικές εξαρτώνται από ρήμα ψυχικού πάθους.
Οι αναφορικο-τελικές εξαρτώνται από ρήμα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας και εκφέρονται με οριστική μέλλοντα.
Οι αναφορικο-υποθετικές εκφέρονται με υποτακτική ή ευκτική.
Οι αναφορικο-συμπερασματικές συνήθως εξαρτώνται από πρόταση με δεικτική αντωνυμία ή δεικτικό επίρρημα. Συχνά εκφέρονται με απαρέμφατο.
Οι προτάσεις με ώσπερ είναι αναφορικο-παραβολικές (συνήθως εννοείται το ρήμα τους από τον αμέσως προηγούμενο ρηματικό τύπο)
Προσοχή: τα αναφορικά στην αρχή περιόδου – ημιπεριόδου δεν εισάγουν δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, αλλά κύρια. Στην περίπτωση αυτή πρέπει το αναφορικό να αναφέρεται στα προηγούμενα και ισοδυναμεί στη μετάφραση συνήθως με δεικτική αντωνυμία.
Γενικά, για τις δευτερεύουσες:
Προσοχή στους συνδέσμους εισαγωγής + στα ρήματα εξάρτησης
Ιδιαίτερη προσοχή:
α) στις προτάσεις που εισάγονται με τα: ως, όπως, ει, ότι , ό,τι, επει(δή), μη
ως: ειδικές, πλάγιες ερωτηματικές, τελικές, χρονικές, αιτιολογικές, πααβολικές, συμπερασματικές.
ότι: ειδικές, αιτιολογικές
όπως: πλάγιες ερωτηματικές, τελικές
ει: πλάγιες ερωτηματικές, αιτιολογικές, υποθετικές, εναντιωματικές/παραχωρητικές (σε συνδυασμό με το «και»)
μη: ενδοιαστικές τελικές
ό,τι: αναφορικές, πλάγιες ερωτηματικές
επει(δή): αιτιολογικές, χρονικές
β)στις χρονικές με «πριν» , συμπερασματικές με «ως», «ώστε», «εφ’ω(τε)», διότι συνήθως αντί ρήματος εκφέρονται με απαρέμφατο.
γ) στις υποθετικές ( να γνωρίζεις τα είδη των υποθετικών λόγων)
δ) στις εναντιωματικές / παραχωρητικές, αναφορικοϋποθετικές,
χρονικοϋποθετικές, διότι και σ’ αυτές κάνω αναγνώριση υποθετικού λόγου (λανθάνουσες υποθέσεις).
6. Πλάγιος λόγος.
Αναφορικά με το φαινόμενο του πλαγίου λόγου θα αντιμετωπίσουμε δύο ζητούμενα:
α) στα πλαίσια ενός κειμένου να εντοπίσουμε τους πλάγιους λόγους και να τους μετατρέψουμε σε ευθύ και
β) να μετατρέψουμε κάποια πρόταση ή περίοδο από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο.
α) Όταν μας ζητηθεί να εντοπίσουμε τον πλάγιο λόγο σε κάποια περίοδο και κατόπιν να τον μετατρέψουμε σε ευθύ πρέπει να έχουμε να έχουμε υπόψη ότι ο πλάγιος λόγος έχει τις ακόλουθες μορφές:
1. ειδική πρόταση (πρόταση του ότι, ως), μετά από ρήματα με τη σημασία “λέγω”, “γνωρίζω”, “αισθάνομαι (με τη βοήθεια κάποιας αίσθησής μου)” / λέγει ότι γράφει (ευθύς λόγος: γράφω)
2. ειδικό απαρέμφατο , μετά από ρήματα με τη σημασία “λέγω”, “νομίζω” / φησί γράφειν (ευθύς λόγος: γράφω).
3. Κατηγορηματική μετοχή (αυτή μόνο που εξαρτάται από ρήματα αίσθησης/γνώσης/αντίληψης/δείξης/αγγελίας και μεταφράζεται με ότι... ) / αγγέλλει τούτους ερχομένους ( ευθύς λόγος: ούτοι έρχονται)
4. πλάγια ερώτηση / ερωτά αυτόν τι ποιεί (ευθύς λόγος: τι ποιείς;)
5. τελικό απαρέμφατο (μόνο αυτό που εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν “διατάζω”, ”προτρέπω”, “αποτρέπω”, “ζητώ”, “εύχομαι”) / κελεύει σε ελθείν (ευθύς λόγος: ελθέ)
Οτιδήποτε λοιπόν βρούμε από τα παραπάνω γνωρίζουμε ότι είναι πλάγιος λόγος.
Οι τρεις πρώτες μορφές ονομάζονται πλάγιος λόγος κρίσης διότι στον ευθύ λόγο αντιστοιχούν σε κύρια πρόταση κρίσης (δηλ. σε πρόταση που εκφέρεται με μια από τις εγκλίσεις κρίσης, όπως οριστική/δυνητική οριστική/δυνητική ευκτική)
Η πέμπτη μορφή ονομάζεται πλάγιος λόγος επιθυμίας, διότι στον ευθύ λόγο αντιστοιχεί σε κύρια πρόταση επιθυμίας (δηλ. σε πρόταση που εκφέρεται με μια από τις εγκλίσεις επιθυμίας, όπως προστακτική, ευχετική ευκτική, προτρεπτική υποτακτική)
Η τέταρτη μορφή άλλοτε είναι πλάγιος λόγος κρίσης και άλλοτε πλάγιος λόγος επιθυμίας ανάλογα με την έγκλιση της ευθείας ερώτησης στην οποία αντιστοιχεί.
Με βάση τα παραπάνω, αφού εντοπίσω τον πλάγιο λόγο σε μια περίοδο, προχωρώ στην μετατροπή του σε ευθύ.
Αφαιρώ κατ' αρχήν το ρήμα εξάρτησης, και στη συνέχεια μετατρέπω: α) την ειδική πρόταση / το ειδικό απρμφ./ την κατηγορηματική μετοχή σε κύρια πρόταση κρίσης , β) το τελικό απρμφ. σε κύρια πρόταση επιθυμίας, γ) την πλάγια ερώτηση σε ευθεία ερώτηση.
β) Όταν μας ζητηθεί να μετατρέψουμε κάποια πρόταση ή περίοδο από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο πρέπει να εργαστούμε ως εξής:
i. μετατροπή απλής (κύριας) πρότασης σε πλάγιο λόγο.
- Αν η κύρια πρόταση είναι κρίσης μπορεί να γίνει είτε ειδική πρόταση, είτε ειδικό απαρέμφατο είτε, τέλος, κατηγορηματική μετοχή. Βέβαια σε κάθε περίπτωση δεν είναι δυνατή η μετατροπή και στις τρεις παραπάνω μορφές. Η ακριβής μορφή του πλαγίου λόγου θα καθορισθεί από το ρήμα εξάρτησης.
Ύστερα λοιπόν από ρήμα εξάρτησης με τη σημασία “λέγω”, “γνωρίζω”, “αισθάνομαι (με τη βοήθεια κάποιας αίσθησής μου)” ο πλάγιος λόγος θα είναι ειδική πρόταση / Έλληνες αεί παίδες εισίν " λέγει ότι Έλληνες αεί παίδες εισίν
Ύστερα από ρήμα με τη σημασία “λέγω”, “νομίζω” ο πλάγιος λόγος θα είναι ειδικό απαρέμφατο / Έλληνες αεί παίδες εισίν " λέγει (τους) Έλληνας αεί παίδας είναι
Ύστερα, τέλος, από ρήμα εξάρτησης με τη σημασία “αισθάνομαι”, “γνωρίζω”, “αντιλαμβάνομαι”, “δείχνω” ο πλάγιος λόγος θα είναι κατηγ. Μετοχή / Έλληνες αεί παίδες εισίν " οίδε (τους) Έλληνας αεί παίδας όντας
- Αν η κύρια πρόταση είναι είναι επιθυμίας τότε θα μετατραπεί σε τελικό απαρέμφατο αρκεί το ρήμα εξάρτησης να σημαίνει “διατάζω”, ”προτρέπω”, “αποτρέπω”, “ζητώ”, “εύχομαι” / μη πράττετε φαύλα " κελεύει αυτούς μη πράττειν φαύλα
- Αν η κύρια πρόταση είναι ευθεία ερώτηση, αυτή θα μετατραπεί σε πλάγια ερώτηση / ποίαν οδόν επί τον βίον τράπωμαι; " ερωτά ποίαν/οποίαν οδόν επί τον βίον τράπηται.
Προσοχή: στην περίπτωση που θα έχουμε μετά την μετατροπή ειδική πρόταση ή πλάγια ερώτηση θα πρέπει να προσέξουμε την έγκλιση. Γενικά, να θυμόμαστε ότι, αν το ρήμα εξάρτησης είναι παροντικού χρόνου, τότε η έγκλιση δεν υφίσταται καμιά αλλαγή. Αν όμως το ρήμα εξάρτησης του πλάγιου λόγου είναι παρελθοντικού χρόνου τότε στη δευτερεύουσα ειδική/πλάγια ερωτηματική πρόταση πρέπει να αλλάξω την οριστική / υποτακτική του ευθέως λόγου σε Ευκτική του Πλάγιου Λόγου / Έλληνες αεί παίδες εισίν " λέγει (= αρκτικός χρόνος) ότι Έλληνες αεί παίδες εισίν (διατήρηση της οριστικής του ευθ.λόγου)
αλλά Έλληνες αεί παίδες εισίν " έλεγεν (= ιστορικός χρόνος) ότι Έλληνες αεί παίδες είεν (αντικατάσταση της οριστικής του ευθ. λόγου από ευκτική του πλαγίου λόγου)
Αν ωστόσο η κύρια πρόταση του ευθέως λόγου εκφέρεται με δυνητική έγκλιση (ή με οριστική παρατατικού/υπερσυντελίκου), αυτές οι εγκλίσεις στον πλάγιο λόγο παραμένουν ίδιες / Έλληνες αεί παίδες αν ήσαν " λέγει ή έλεγεν (= αρκτικός χρόνος ή ιστορικός χρόνος, αδιάφορα) ότι Έλληνες αεί παίδες αν ήσαν
ii. Μετατροπή περιόδου σε πλάγιο λόγο.
Αν έχω να μετατρέψω σε πλάγιο λόγο μια κύρια μαζί με μια δευτερεύουσα πρόταση, τότε πρέπει να θυμάμαι ότι η κύρια πρόταση θα μετατραπεί όπως περιγράψαμε παραπάνω (σε ειδική πρόταση - ειδικό απαρέμφατο – κατηγ.μετοχή – πλάγ.ερώτηση – τελικό απρέμφατο), ενώ η δευτερεύουσα πρόταση θα παραμείνει δευτερεύουσα με πιθανή αλλαγή της έγκλισης του ρήματός της.
[Χαίρω] (διότι ευδοκιμείς) = κύρια πρόταση + δευτερεύουσα αιτιολογική
λέγει ότι χαίρει [ή : χαίρειν ] διότι ευδοκιμεί . Εδώ, επειδή το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου, η έγκλιση τόσο της ειδικής όσο και της αιτιολογικής παραμένουν ίδιες
Αν όμως το ρήμα εξάρτησης του πλάγιου λόγου είναι παρελθοντικού χρόνου τότε στη δευτερεύουσα πρόταση πρέπει να αλλάξω την οριστική / υποτακτική του ευθέως λόγου σε Ευκτική του Πλάγιου Λόγου.
Χαίρω διότι ευδοκιμείς
έλεγεν ότι χαίροι [ή : χαίρειν ] διότι ευδοκιμοί . Εδώ, επειδή το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου, η έγκλιση τόσο της ειδικής όσο και της αιτιολογικής μετατρέπονται σε ευκτική του πλάγιου λόγου.
Αν η δευτερεύουσα πρόταση εκφέρεται με δυνητική έγκλιση ή με οριστική παρατατικού / υπερσυντελίκου, τότε η έγκλισή της παραμένει ίδια.
7. Επιρρηματικοί προσδιορισμοί.
1. Επιρρήματα. 2. Πλάγιες πτώσεις (που αναφέρονται σε ρηματικό τύπο, αλλά δεν είναι αντικείμενό του).
3. Εμπρόθετοι. 4. Επιρρημ/κές μετοχές. 5. Επιρ/κές προτάσ. 6. Επιρρηματικά κατηγορούμενα.
8. Τα είδη του αν
ό υποθετικό: βρίσκεται πάντα σε αρχή πρότασης, μετά από τελεία, άνω τελεία ή κόμμα. Εισάγει δευτ. υποθετική πρόταση που εκφέρεται με υποτακτική (2ο/3ο είδος υποθ. λόγων). Μεταφράζεται με αν.
ό αοριστολογικό: βρίσκεται σε δεύτερη θέση μετά από χρονικό σύνδεσμο (χρονικοϋποθετικές προτάσεις), τελικό σύνδεσμο (τελικές προτάσεις του υποτιθέμενου σκοπού) και αναφορική αντωνυμία (αναφορικοϋποθετικές προτάσεις). Συντάσσεται πάντα με υποτακτική, όπως και το υποθετικό a2n. Μένει αμετάφραστο.
ό δυνητικό:
α) με οριστική παρελθοντικού χρόνου σχηματίζει τη δυνητική οριστική. Η θέση του δεν είναι σταθερή. Συνήθως βρίσκεται λίγο πριν ή μετά το ρηματικό τύπο. Μπορεί όμως να απομακρυνθεί απ' αυτόν και να βρεθεί πολύ μπροστά στην πρόταση όταν αυτή αρχίζει με άρνηση ή ερωτηματική λέξη. Μεταφράζεται με θα + παρατατικό ή υπερσυντέλικο.
β) με ευκτική οποιουδήποτε χρόνου πλην μέλλοντα σχηματίζει τη δυνητική ευκτική. Για τη θέση του βλ. παραπάνω. Μεταφράζεται με θα + παρατατικό.
γ) με ειδικό απαρέμφατο ή με κατηγορηματική συνήθως μετοχή. Σ' αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να ισοδυναμεί στη σημασία είτε με δυνητική οριστική είτε με δυνητική ευκτική, ανάλογα με το τι επιβάλλουν τα συμφραζόμενα. Μεταφράζεται με ότι θα… + παρατατικό.
ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ
1. Ουσιαστικά α΄ κλίσης
Αρσ. - ης / -ας, Θηλ. - η / -α (Ποια αρσενικά έχουν κλητική σε - α;)
Συνηρημένα αρσενικά σε –ης και θηλυκά σε -α/-η
2. Ουσιαστικά β΄ κλίσης Αρσ. + Θηλ. - ος , Ουδ. – ον Συνηρημένα σε -ους/-η/ουν και –ους/-ους/-ουν
3.Ουσιαστικά γ΄ κλίσης (Ιδιαίτερη προσοχή στα πόλις, δύναμις, άστυ, πέλεκυς, βασιλεύς, χειμών, γείτων, Σωκράτης, Περικλής, κτήμα, βέλος, πέρας, κρέας…)
4. Ανώμαλα Ουσιαστικά (ναυς, γυνή, πρεσβευτής, χείρ…)
ΕΠΙΘΕΤΑ
1. Επίθετα β΄ κλίσης Τρικατάληκτα: Αρσ. - ος, Θηλ. - η / -α, Ουδ. -ον
Δικατάληκτα: Αρσ. + Θηλ - ος, Ουδ. –ον
Συνηρημένα σε -ους,-η/-α,-ουν και –ους,ους,-ουν (Ποια τρικατάληκτα έχουν θηλ. σε – η και ποια σε – α; Ποια επίθετα είναι δικατάληκτα; Ποια πτώση λείπει από τα συνηρημένα;)
2. Επίθετα γ΄ κλίσης
Τρικατάληκτα
Αρσ. - υς , Θηλ. - εια , Ουδ. - υ Αρσ. - ας , Θηλ. - ασα , Ουδ. - αν
Αρσ. - ων , Θηλ. - ουσα , Ουδ. – ον Αρσ. - ας, Θηλ. - αινα , Ουδ. - αν
Δικατάληκτα
Αρσ. + Θηλ.- υς, Ουδ. – υ Αρσ. + Θηλ.- ων , Ουδ. – ον Αρσ. + Θηλ.- ης, Ουδ. - ες
3. Ανώμαλα επίθετα πολ-ύς, - λή, -ύ | μέγας, μεγάλη, μέγα | πας, πάσα, παν
ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΘΕΤΩΝ
Ομαλά: Δευτερόκλιτα: -ό/ώτερος, - ό/ώτατος Δευτερόκλιτα συνηρημένα: -ούστερος, -ούστατος
Τριτόκλιτα τρικατάλικτα: -ύτερος, -ύτατος (ευθύς…)
-//- : -άντερος, -άντατος (μέλας…)
-//- : - έστερος, -έστατος (χαρίεις…)
Τριτόκλιτα δικατάλικτα : -έστερος, -έστατος (αληθής, ευδαίμων….)
Ανώμαλα
1. αισχρός, εχθρός, καλός, κακός, μέγας, ράδιος, ταχύς, αγαθός, μικρός, ολίγος, πολύς
(Στα παραπάνω προσοχή στην κλίση του Σ.Β. κατά το βελτίων)
2. άρπαξ, βλάξ, κλέπτης, πλεονέκτης 3. ίσος, ίδιος, ήσυχος, φίλος 4.παλαιός, γεραιός
ΠΑΡΑΘΕΤΙΚΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΩΝ
Ομαλά:
ΘΒ: θέμα θετικού + - ως ΣΒ: αιτιατική ενικού αριθμού ουδ. Γένους (-ον) ΥΒ: θέμα υπερθετικού + - α
πχ. Αληθής > αληθώς, αληθέστερον, αληθέστατα
Ανώμαλα: ευ, πολύ, ολίγον, πάλαι, εγγύς…
ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΑ
Από το 1 έως το 5 σε όλες τις κατηγορίες (απόλυτα, τακτικά, πολλαπλασιαστικά, διανεμητικά…)
ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ
Προσωπική: εγώ, συ, - Δεικτικές: ούτος, όδε
Κτητική: α΄_εμός / ημέτερος, β΄_ σος / υμέτερος,γ΄_ εός / σφέτερος
Αυτοπαθητική: α΄_εμαυτού /-ής, β΄_ σεαυτού/-ής, γ΄_ εαυτού/-ής
Αναφορικές: ος, η, ο | όστις, ήτις, ό,τι Ερωτηματική: τίς,τίς,τι Αόριστη: τις, τις, τί
ΡΗΜΑΤΑ
-Ενρινόληκτα και υγρόληκτα με άσιγμο συνηρημένο μέλλοντα + άσιγμο αόριστο α΄ (μένω, νέμω, αγγέλλω, βάλλω, αίρω…)
-Παθητικός Αόριστος α΄ + β΄ (ελύθην, εγράφην) -Αόριστος α΄ (έλυσα, ελυσάμην)
-Αόριστος β΄ (έλαβον, ελαβόμην) -Ανώμαλοι Αόριστοι: έβην, έγνων/εάλων
-Παρακείμενοι σε –γμαι, -σμαι,-μμαι
-Συνηρημένα σε –άω, έω, -όω σε ενεστώτα και παρατατικό (ιδιαίτερη προσοχή στα: ζω, χρώμαι / πλέω, δέομαι)
-Ανώμαλα: οίδα, είμι, φημί, δέδοικα/δέδια
-Ρήματα β΄ συζυγίας: δίδωμι/δίδομαι, ίημι/ίεμαι, τίθημι/τίθεμαι, ίστημι/ίσταμαι + επίσταμαι, δύναμαι ( σε ενεστώτα, παρατατικό + αόριστο β΄)
Αρχικοί χρόνοι: άγω/άγομαι, αιρώ/αιρούμαι, αισθάνομαι, ακούω, αλίσκομαι, αμαρτάνω, απόλλυμι, αφικνούμαι, βαίνω, βάλω/βάλλομαι, βούλομαι, γίγνομαι, γιγνώσκω, δίδωμι/δίδομαι, επίσταμαι, έπομαι, έρχομαι, ερωτώ, ευρίσκω, έχω, ζω, θνήσκω, ίστημι / ίσταμαι, λαγχάνω, λανθάνω, λαμβάνω, λέγω, λείπω, μανθάνω, μένω, νέμω, οίδα, οίομαι/οίμαι, όμνυμι ορώ, πάσχω, πείθω, πίπτω, πυνθάνομαι, σκοπώ/σκοπούμαι, συλλέγω, τίθημι/τίθεμαι, τυγχάνω, υπισχνούμαι, φαίνω/φαίνομαι, φέρω, φεύγω, φημι, χρώμαι.
__________
Β. από ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ
1. Ομοιόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί
(επιθετικοί, κατηγορηματικοί, παραθέσεις, επεξηγήσεις)
2. Ετερόπτωτοι ονοματικοί προσδιορισμοί (τα είδη της γενικής, δοτικής, αιτιατικής)
3. Απαρέμφατο:
α) έναρθρο (λειτουργεί όπως ακριβώς και ένα ουσιαστικό)
β) άναρθρο ( 7 χρήσεις: αντικείμενο, υποκείμενο, κατηγορούμενο, επεξήγηση, τελικό του σκοπού, τελικό της αναφοράς, απόλυτο)
4. Μετοχή:
α) Κατηγορηματική ( Προσοχή στα ρήματα εξάρτησης)
β) Επιρρηματική ( προσοχή στα «σημάδια» που δείχνουν το είδος)
γ) Ανάλυση: επιθετικής (σε αναφορική πρόταση), τελικής (σε τελική πρόταση με ίνα + υποτακτική αορίστου ή όπως + οριστική μέλλοντα), αιτιολογικής ( σε αιτιολογική πρόταση με επεί, επειδή…+ οριστική ενεστώτα ή παρατατικού αν η μετοχή είναι χρόνου ενεστώτα ή με επεί, επειδή … + οριστική αορίστου αν η μετοχή είναι χρόνου αορίστου), χρονικής ( σε χρονική πρόταση με ότε…+ οριστική ενεστώτα ή παρατατικού αν η μετοχή είναι χρόνου ενεστώτα ή με επεί, επειδή … + οριστική αορίστου αν η μετοχή είναι χρόνου αορίστου), υποθετικής ( σε υποθετική πρόταση με ει + οριστική ή αν …+ υποτακτική ή ει + ευκτική, ανάλογα με το ρήμα εξάρτησης που αποτελεί την απόδοση), εναντιωματικής (σε εναντιωματική πρόταση, παρόμοια με την υποθετική).
5. Δευτερεύουσες προτάσεις.
Α) ΕΙΔΙΚΕΣ: εισάγονται με τους ειδικούς συνδέσμους ὅτι, ὡς. Εκφράζουν κρίση (υποκειμενική με το ὡς και αντικειμενική με το ὅτι). Εκφέρονται με τις εγκλίσεις κρίσεως και ευκτική του πλαγίου λόγου αν εξαρτηθούν από ρήμα ιστορικού χρόνου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Είναι προτάσεις ονοματικές.
Β) ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ: εισάγονται με τους αιτιολογικούς συνδέσμους ὡς, ὅτι, διότι, ἐπεί, ἐπειδή, ὅτε, ὁπότε. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με τις ίδιες εγκλίσεις των ειδικών δευτερευουσών προτάσεων. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί της αιτίας. Είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Προσοχή:
1) Αν εξαρτηθούν από ρήμα ψυχικού πάθους, εισάγονται με το ότι για αντικειμενική αιτία ή με το ει για υποθετική αιτιολογία.
2) Οι αιτιολογικές που εισάγονται με ει και εξαρτώνται από τις απρόσωπες εκφράσεις αισχρόν εστί, θαυμαστόν εστι, δεινόν εστί είναι ονοματικές και λειτουργούν ως υποκείμενα στις απρόσωπες αυτές εκφράσεις.
3) Οι αιτιολογικές λειτουργούν και ως επεξήγηση σε εμπρόθετο προσδιορισμό της αιτίας της πρότασης εξάρτησης.
Γ) ΤΕΛΙΚΕΣ: εισάγονται με τους τελικούς συνδέσμους ἵνα, ὅπως, ὡς (οι αρνητικές και με σκέτο μη). Εκφράζουν επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική (προσδωκόμενος σκοπός), ευκτική του πλαγίου λόγου και οριστική ιστορικού χρόνου (για ανεκπλήρωτο σκοπό). Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του σκοπού. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Προσοχή: Οι τελικές λειτουργούν και ως επεξήγηση σε εμπρόθετο προσδιορισμό του σκοπού της πρότασης εξάρτησης.
Δ) ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ (φόβου ή διστακτικές): εισάγονται με τους ενδοιαστικούς συνδέσμους μή, μὴ οὐ. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με υποτακτική (για φόβο προσδοκώμενο), ευκτική του πλαγίου λόγου, αν εξαρτηθούν από ρήμα ιστορικού χρόνου, και οριστική για φόβο πραγματοποιημένο. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές.
Ε) ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους υποθετικούς συνδέσμους εἰ, ἐάν, ἄν, ἤν. Εκφράζουν κυρίως κρίση. Εκφέρονται με απλή οριστική (1ο & 2ο είδος), υποτακτική (3ο & 4ο είδος) και ευκτική (5ο & 6ο είδος). Χρησιμεύουν ως βάση νοήματος μιας κύριας πρότασης. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Παρατηρήσεις στους υποθετικούς λόγους: Υποθετικός λόγος είναι το ζεύγος που σχηματίζουν μια δευτερεύουσα υποθετική πρόταση μαζί με την απόδοσή της.
ξ Ανάλογα με τη μορφή της απόδοσης μπορούμε να κάνουμε λόγο για
α) ανεξάρτητους, β) πλαγιασμένους και γ) εξαρτημένους υποθ. λόγους.
Πιο αναλυτικά :
α) Ανεξάρτητος υποθ. λόγος είναι εκείνος στον οποίο η απόδοση είναι το ρήμα κύριας πρότασης (για τα είδη των ανεξάρτητων υποθ. λόγων μπορούμε να συμβουλευτούμε το οικείο κεφάλαιο του σχολ. συντακτικού).
β) πλαγιασμένος υποθ. λόγος είναι εκείνος στον οποίο η απόδοση είναι ένα από τα είδη του πλαγίου λόγου, δηλ.:
· ειδική πρόταση
· ειδικό απαρέμφατο
· τελικό απαρέμφατο που εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν διατάζω, προτρέπω/αποτρέπω, απαγορεύω, συμβουλεύω ...
· κατηγορηματική μτχ. που εξαρτάται από ρήματα αίσθησης κι αντίληψης (είναι αυτή που μεταφράζεται με ότι... )
· πλάγια ερώτηση
Πρακτικά πρέπει να θυμόμαστε:
Αν σε μια περίοδο έχουμε 3 τουλάχιστο προτάσεις (ΚΠ + Υποθ. Πρόταση + Ειδική πρόταση) τότε το ρόλο της απόδοσης συνήθως τον έχει η Ειδική πρόταση.
Σε μια περίοδο αποτελούμενη από 2 προτάσεις (ΚΠ + Υποθ/κή πρότ.) το ρόλο της απόδοσης τον έχει:
→ το ρήμα της ΚΠ εφόσον μέσα στην ΚΠ δεν υπάρχει μορφή πλαγίου λόγου, δηλ. Ειδικό απρμφ., Τελικό απρμφ. εξαρτώμενο από ρήμα προτροπής, αποτροπής…, Κατηγορηματική μετοχή εξαρτώμενη από ρήμα αίσθησης, γνώσης….
→Αν όμως στην ΚΠ υπάρχουν τα παραπάνω, τότε αυτά επιτελούν το ρόλο της απόδοσης.
[γ) εξαρτημένος υποθ. λόγος είναι εκείνος στον οποίο η απόδοση είναι:
· οποιαδήποτε δευτερεύουσα πρόταση (εκτός από ειδική / πλ. ερωτηματική)
· τελικό απαρέμφατο, αρκεί να μην εξαρτάται από ρήματα με τις σημασίες που είδαμε παραπάνω.
· οποιαδήποτε μετοχή, πλην της κατηγορηματικής που μεταφράζεται με ότι... .]
ξ Λανθάνοντες υποθετικοί λόγοι
Λανθάνοντες είναι οι υποθ. λόγοι στους οποίους η υπόθεση δεν είναι δευτερεύουσα υποθετική πρόταση αλλά κάποια ισοδύναμη έκφραση. Συγκεκριμένα το ρόλο της υπόθεσης μπορούν να τον υποκαταστήσουν τα εξής:
· εναντιωματική πρόταση
· χρονικοϋποθετική πρόταση
· αναφορικοϋποθετική πρόταση
· τελική πρόταση που εισάγεται με w9j a2n, o2pwj a2n και εκφέρεται με υποτακτική
· υποθετική μετοχή
· εναντιωματική μετοχή
· αναφορικοϋποθετική μετοχή
· χρονικοϋποθετική μετοχή
Πρέπει, επομένως, να είμαστε πολύ προσεκτικοί, διότι, αν μας ζητηθεί να εντοπίσουμε σε ένα κείμενο και να αναγνωρίσουμε τους υποθετικούς λόγους, πρέπει να έχουμε όλα τα παραπάνω υπόψη.
ΣΤ) ΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΕΣ / ΠΑΡΑΧΩΡΗΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους συνδέσμους εἰ καί, ἐὰν καί, ἂν καί, καὶ εἰ, καὶ ἄν, κἄν, οὐδ’ εἰ, οὐδ’ ἐάν, μηδ’ ἐάν. Εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με οριστική, υποτακτική και ευκτική, όπως και οι υποθετικές. Είναι λανθάνουσες υποθέσεις. Δηλώνουν εναντίωση προς την κύρια πρόταση. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Ζ) ΧΡΟΝΙΚΕΣ: εισάγονται με τους χρονικούς συνδέσμους ὅτε, ὁπότε, ἐπεί, ἐπειδή, πρίν, ὅταν, ὁπόταν…. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική (καθαρές), υποτακτική και ευκτική (χρονικοϋποθετικές, λανθάνουσες υποθέσεις). Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί του χρόνου. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Προσοχή: ο χρονικός σύνδεσμος πρὶν εισάγει χρονικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις.
Η) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τους συμπερασματικούς συνδέσμους ὥστε, ὡς, ἐφ’ ᾧ, ἐφ’ ᾧ τε. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική. Δηλώνουν συμπέρασμα ή επακόλουθο. Επομένως, είναι προτάσεις επιρρηματικές.
Προσοχή:
1) Ο συμπερασματικός σύνδεσμος ὥστε εισάγει συμπερασματικές απαρεμφατικές δευτερεύουσες προτάσεις, που δηλώνουν υποκειμενικό συμπέρασμα ή φυσικό επακόλουθο, όρο ή συμφωνία, σκοπό.
2) Τα ἐφ’ ᾧ, ἐφ’ ᾧ τε συντάσσονται επίσης με απαρέμφατο και δηλώνουν όρο ή συμφωνία.
Θ) ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ: εισάγονται με τα εἰ, εἰ – ἤ, εἴτε – εἴτε (ολικής άγνοιας), με ερωτηματικές αντωνυμίες και ερωτηματικά επιρρήματα (μερικής άγνοιας), καθώς και με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα (μερικής άγνοιας). Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική, δυνητική ευκτική, απορηματική υποτακτική, και ευκτική του πλαγίου λόγου. Χρησιμεύουν ως υποκείμενα, αντικείμενα και επεξηγήσεις. Επομένως, είναι προτάσεις ονοματικές.
Ι) ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ:
α)ΑΠΛΕΣ: εισάγονται με αναφορικές αντωνυμίες και αναφορικά επιρρήματα. Εκφράζουν κρίση ή επιθυμία. Εκφέρονται με απλή οριστική, δυνητική οριστική και δυνητική ευκτική, όταν εκφράζουν κρίση. Εκφέρονται με υποτακτική, ευχετική ευκτική και προστακτική, όταν εκφράζουν επιθυμία. Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί προσδιορισμοί ή αντικαθιστούν ουσιαστικό – επίθετο. Επομένως, είναι προτάσεις άλλοτε επιρρηματικές και άλλοτε ονοματικές.
β) ΜΕΙΚΤΕΣ: αναφορικο-τελικές, αναφορικο-αιτιολογικές, αναφορικο-
υποθετικές, αναφορικές-παραβολικές, αναφορικο-συμπερασματικές.
Προσοχή:
Οι αναφορικο-αιτιολογικές εξαρτώνται από ρήμα ψυχικού πάθους.
Οι αναφορικο-τελικές εξαρτώνται από ρήμα κίνησης ή σκόπιμης ενέργειας και εκφέρονται με οριστική μέλλοντα.
Οι αναφορικο-υποθετικές εκφέρονται με υποτακτική ή ευκτική.
Οι αναφορικο-συμπερασματικές συνήθως εξαρτώνται από πρόταση με δεικτική αντωνυμία ή δεικτικό επίρρημα. Συχνά εκφέρονται με απαρέμφατο.
Οι προτάσεις με ώσπερ είναι αναφορικο-παραβολικές (συνήθως εννοείται το ρήμα τους από τον αμέσως προηγούμενο ρηματικό τύπο)
Προσοχή: τα αναφορικά στην αρχή περιόδου – ημιπεριόδου δεν εισάγουν δευτερεύουσα αναφορική πρόταση, αλλά κύρια. Στην περίπτωση αυτή πρέπει το αναφορικό να αναφέρεται στα προηγούμενα και ισοδυναμεί στη μετάφραση συνήθως με δεικτική αντωνυμία.
Γενικά, για τις δευτερεύουσες:
Προσοχή στους συνδέσμους εισαγωγής + στα ρήματα εξάρτησης
Ιδιαίτερη προσοχή:
α) στις προτάσεις που εισάγονται με τα: ως, όπως, ει, ότι , ό,τι, επει(δή), μη
ως: ειδικές, πλάγιες ερωτηματικές, τελικές, χρονικές, αιτιολογικές, πααβολικές, συμπερασματικές.
ότι: ειδικές, αιτιολογικές
όπως: πλάγιες ερωτηματικές, τελικές
ει: πλάγιες ερωτηματικές, αιτιολογικές, υποθετικές, εναντιωματικές/παραχωρητικές (σε συνδυασμό με το «και»)
μη: ενδοιαστικές τελικές
ό,τι: αναφορικές, πλάγιες ερωτηματικές
επει(δή): αιτιολογικές, χρονικές
β)στις χρονικές με «πριν» , συμπερασματικές με «ως», «ώστε», «εφ’ω(τε)», διότι συνήθως αντί ρήματος εκφέρονται με απαρέμφατο.
γ) στις υποθετικές ( να γνωρίζεις τα είδη των υποθετικών λόγων)
δ) στις εναντιωματικές / παραχωρητικές, αναφορικοϋποθετικές,
χρονικοϋποθετικές, διότι και σ’ αυτές κάνω αναγνώριση υποθετικού λόγου (λανθάνουσες υποθέσεις).
6. Πλάγιος λόγος.
Αναφορικά με το φαινόμενο του πλαγίου λόγου θα αντιμετωπίσουμε δύο ζητούμενα:
α) στα πλαίσια ενός κειμένου να εντοπίσουμε τους πλάγιους λόγους και να τους μετατρέψουμε σε ευθύ και
β) να μετατρέψουμε κάποια πρόταση ή περίοδο από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο.
α) Όταν μας ζητηθεί να εντοπίσουμε τον πλάγιο λόγο σε κάποια περίοδο και κατόπιν να τον μετατρέψουμε σε ευθύ πρέπει να έχουμε να έχουμε υπόψη ότι ο πλάγιος λόγος έχει τις ακόλουθες μορφές:
1. ειδική πρόταση (πρόταση του ότι, ως), μετά από ρήματα με τη σημασία “λέγω”, “γνωρίζω”, “αισθάνομαι (με τη βοήθεια κάποιας αίσθησής μου)” / λέγει ότι γράφει (ευθύς λόγος: γράφω)
2. ειδικό απαρέμφατο , μετά από ρήματα με τη σημασία “λέγω”, “νομίζω” / φησί γράφειν (ευθύς λόγος: γράφω).
3. Κατηγορηματική μετοχή (αυτή μόνο που εξαρτάται από ρήματα αίσθησης/γνώσης/αντίληψης/δείξης/αγγελίας και μεταφράζεται με ότι... ) / αγγέλλει τούτους ερχομένους ( ευθύς λόγος: ούτοι έρχονται)
4. πλάγια ερώτηση / ερωτά αυτόν τι ποιεί (ευθύς λόγος: τι ποιείς;)
5. τελικό απαρέμφατο (μόνο αυτό που εξαρτάται από ρήματα που σημαίνουν “διατάζω”, ”προτρέπω”, “αποτρέπω”, “ζητώ”, “εύχομαι”) / κελεύει σε ελθείν (ευθύς λόγος: ελθέ)
Οτιδήποτε λοιπόν βρούμε από τα παραπάνω γνωρίζουμε ότι είναι πλάγιος λόγος.
Οι τρεις πρώτες μορφές ονομάζονται πλάγιος λόγος κρίσης διότι στον ευθύ λόγο αντιστοιχούν σε κύρια πρόταση κρίσης (δηλ. σε πρόταση που εκφέρεται με μια από τις εγκλίσεις κρίσης, όπως οριστική/δυνητική οριστική/δυνητική ευκτική)
Η πέμπτη μορφή ονομάζεται πλάγιος λόγος επιθυμίας, διότι στον ευθύ λόγο αντιστοιχεί σε κύρια πρόταση επιθυμίας (δηλ. σε πρόταση που εκφέρεται με μια από τις εγκλίσεις επιθυμίας, όπως προστακτική, ευχετική ευκτική, προτρεπτική υποτακτική)
Η τέταρτη μορφή άλλοτε είναι πλάγιος λόγος κρίσης και άλλοτε πλάγιος λόγος επιθυμίας ανάλογα με την έγκλιση της ευθείας ερώτησης στην οποία αντιστοιχεί.
Με βάση τα παραπάνω, αφού εντοπίσω τον πλάγιο λόγο σε μια περίοδο, προχωρώ στην μετατροπή του σε ευθύ.
Αφαιρώ κατ' αρχήν το ρήμα εξάρτησης, και στη συνέχεια μετατρέπω: α) την ειδική πρόταση / το ειδικό απρμφ./ την κατηγορηματική μετοχή σε κύρια πρόταση κρίσης , β) το τελικό απρμφ. σε κύρια πρόταση επιθυμίας, γ) την πλάγια ερώτηση σε ευθεία ερώτηση.
β) Όταν μας ζητηθεί να μετατρέψουμε κάποια πρόταση ή περίοδο από τον ευθύ στον πλάγιο λόγο πρέπει να εργαστούμε ως εξής:
i. μετατροπή απλής (κύριας) πρότασης σε πλάγιο λόγο.
- Αν η κύρια πρόταση είναι κρίσης μπορεί να γίνει είτε ειδική πρόταση, είτε ειδικό απαρέμφατο είτε, τέλος, κατηγορηματική μετοχή. Βέβαια σε κάθε περίπτωση δεν είναι δυνατή η μετατροπή και στις τρεις παραπάνω μορφές. Η ακριβής μορφή του πλαγίου λόγου θα καθορισθεί από το ρήμα εξάρτησης.
Ύστερα λοιπόν από ρήμα εξάρτησης με τη σημασία “λέγω”, “γνωρίζω”, “αισθάνομαι (με τη βοήθεια κάποιας αίσθησής μου)” ο πλάγιος λόγος θα είναι ειδική πρόταση / Έλληνες αεί παίδες εισίν " λέγει ότι Έλληνες αεί παίδες εισίν
Ύστερα από ρήμα με τη σημασία “λέγω”, “νομίζω” ο πλάγιος λόγος θα είναι ειδικό απαρέμφατο / Έλληνες αεί παίδες εισίν " λέγει (τους) Έλληνας αεί παίδας είναι
Ύστερα, τέλος, από ρήμα εξάρτησης με τη σημασία “αισθάνομαι”, “γνωρίζω”, “αντιλαμβάνομαι”, “δείχνω” ο πλάγιος λόγος θα είναι κατηγ. Μετοχή / Έλληνες αεί παίδες εισίν " οίδε (τους) Έλληνας αεί παίδας όντας
- Αν η κύρια πρόταση είναι είναι επιθυμίας τότε θα μετατραπεί σε τελικό απαρέμφατο αρκεί το ρήμα εξάρτησης να σημαίνει “διατάζω”, ”προτρέπω”, “αποτρέπω”, “ζητώ”, “εύχομαι” / μη πράττετε φαύλα " κελεύει αυτούς μη πράττειν φαύλα
- Αν η κύρια πρόταση είναι ευθεία ερώτηση, αυτή θα μετατραπεί σε πλάγια ερώτηση / ποίαν οδόν επί τον βίον τράπωμαι; " ερωτά ποίαν/οποίαν οδόν επί τον βίον τράπηται.
Προσοχή: στην περίπτωση που θα έχουμε μετά την μετατροπή ειδική πρόταση ή πλάγια ερώτηση θα πρέπει να προσέξουμε την έγκλιση. Γενικά, να θυμόμαστε ότι, αν το ρήμα εξάρτησης είναι παροντικού χρόνου, τότε η έγκλιση δεν υφίσταται καμιά αλλαγή. Αν όμως το ρήμα εξάρτησης του πλάγιου λόγου είναι παρελθοντικού χρόνου τότε στη δευτερεύουσα ειδική/πλάγια ερωτηματική πρόταση πρέπει να αλλάξω την οριστική / υποτακτική του ευθέως λόγου σε Ευκτική του Πλάγιου Λόγου / Έλληνες αεί παίδες εισίν " λέγει (= αρκτικός χρόνος) ότι Έλληνες αεί παίδες εισίν (διατήρηση της οριστικής του ευθ.λόγου)
αλλά Έλληνες αεί παίδες εισίν " έλεγεν (= ιστορικός χρόνος) ότι Έλληνες αεί παίδες είεν (αντικατάσταση της οριστικής του ευθ. λόγου από ευκτική του πλαγίου λόγου)
Αν ωστόσο η κύρια πρόταση του ευθέως λόγου εκφέρεται με δυνητική έγκλιση (ή με οριστική παρατατικού/υπερσυντελίκου), αυτές οι εγκλίσεις στον πλάγιο λόγο παραμένουν ίδιες / Έλληνες αεί παίδες αν ήσαν " λέγει ή έλεγεν (= αρκτικός χρόνος ή ιστορικός χρόνος, αδιάφορα) ότι Έλληνες αεί παίδες αν ήσαν
ii. Μετατροπή περιόδου σε πλάγιο λόγο.
Αν έχω να μετατρέψω σε πλάγιο λόγο μια κύρια μαζί με μια δευτερεύουσα πρόταση, τότε πρέπει να θυμάμαι ότι η κύρια πρόταση θα μετατραπεί όπως περιγράψαμε παραπάνω (σε ειδική πρόταση - ειδικό απαρέμφατο – κατηγ.μετοχή – πλάγ.ερώτηση – τελικό απρέμφατο), ενώ η δευτερεύουσα πρόταση θα παραμείνει δευτερεύουσα με πιθανή αλλαγή της έγκλισης του ρήματός της.
[Χαίρω] (διότι ευδοκιμείς) = κύρια πρόταση + δευτερεύουσα αιτιολογική
λέγει ότι χαίρει [ή : χαίρειν ] διότι ευδοκιμεί . Εδώ, επειδή το ρήμα εξάρτησης είναι αρκτικού χρόνου, η έγκλιση τόσο της ειδικής όσο και της αιτιολογικής παραμένουν ίδιες
Αν όμως το ρήμα εξάρτησης του πλάγιου λόγου είναι παρελθοντικού χρόνου τότε στη δευτερεύουσα πρόταση πρέπει να αλλάξω την οριστική / υποτακτική του ευθέως λόγου σε Ευκτική του Πλάγιου Λόγου.
Χαίρω διότι ευδοκιμείς
έλεγεν ότι χαίροι [ή : χαίρειν ] διότι ευδοκιμοί . Εδώ, επειδή το ρήμα εξάρτησης είναι ιστορικού χρόνου, η έγκλιση τόσο της ειδικής όσο και της αιτιολογικής μετατρέπονται σε ευκτική του πλάγιου λόγου.
Αν η δευτερεύουσα πρόταση εκφέρεται με δυνητική έγκλιση ή με οριστική παρατατικού / υπερσυντελίκου, τότε η έγκλισή της παραμένει ίδια.
7. Επιρρηματικοί προσδιορισμοί.
1. Επιρρήματα. 2. Πλάγιες πτώσεις (που αναφέρονται σε ρηματικό τύπο, αλλά δεν είναι αντικείμενό του).
3. Εμπρόθετοι. 4. Επιρρημ/κές μετοχές. 5. Επιρ/κές προτάσ. 6. Επιρρηματικά κατηγορούμενα.
8. Τα είδη του αν
ό υποθετικό: βρίσκεται πάντα σε αρχή πρότασης, μετά από τελεία, άνω τελεία ή κόμμα. Εισάγει δευτ. υποθετική πρόταση που εκφέρεται με υποτακτική (2ο/3ο είδος υποθ. λόγων). Μεταφράζεται με αν.
ό αοριστολογικό: βρίσκεται σε δεύτερη θέση μετά από χρονικό σύνδεσμο (χρονικοϋποθετικές προτάσεις), τελικό σύνδεσμο (τελικές προτάσεις του υποτιθέμενου σκοπού) και αναφορική αντωνυμία (αναφορικοϋποθετικές προτάσεις). Συντάσσεται πάντα με υποτακτική, όπως και το υποθετικό a2n. Μένει αμετάφραστο.
ό δυνητικό:
α) με οριστική παρελθοντικού χρόνου σχηματίζει τη δυνητική οριστική. Η θέση του δεν είναι σταθερή. Συνήθως βρίσκεται λίγο πριν ή μετά το ρηματικό τύπο. Μπορεί όμως να απομακρυνθεί απ' αυτόν και να βρεθεί πολύ μπροστά στην πρόταση όταν αυτή αρχίζει με άρνηση ή ερωτηματική λέξη. Μεταφράζεται με θα + παρατατικό ή υπερσυντέλικο.
β) με ευκτική οποιουδήποτε χρόνου πλην μέλλοντα σχηματίζει τη δυνητική ευκτική. Για τη θέση του βλ. παραπάνω. Μεταφράζεται με θα + παρατατικό.
γ) με ειδικό απαρέμφατο ή με κατηγορηματική συνήθως μετοχή. Σ' αυτές τις περιπτώσεις μπορεί να ισοδυναμεί στη σημασία είτε με δυνητική οριστική είτε με δυνητική ευκτική, ανάλογα με το τι επιβάλλουν τα συμφραζόμενα. Μεταφράζεται με ότι θα… + παρατατικό.
Παρασκευή, 21 Αυγούστου 2009
ΟΦΗ τέλος για Σισέ
Όπως έγραψε ο Πατερόλακας πρώτος από όλους τους χτεσινούς, ο Σισέ βρέθηκε ένα βήμα πριν τις πύλες του ιστορικού σωματείου του ΟΦΗ. Όμως η χθεσινή του εμφάνιση κόντρα στην Ατλέτικο και η παρατεταμένη αφλογιστία του, βάζει γκολ κάθε δεύτερη Ολυμπιάδα, έκανε τους υπέυθυνους των Ηρακλειωτών να αναθεωρήσουν τις απόψεις τους και να αποσύρουν (!) το ενδιαφέρον τους για τον αγαπημένο των φιλάθλων του Ολυμπιακού. Έτσι ο Τσιμπουρίλ Σισέ θα συνεχίσει την καριέρα του στον Ευρωπάιο Πρέσβυ, που προσφέρει πόντους στην εθνική υπόθεση της βαθμολογίας της ΟΥΕΦΑ, κι έτσι θα έχουμε την ευκαιρία να τον θαυμάσουμε με ροζ μοϊκάνα, τελευταία λέξη της μόδας σε όλα τα γκέιμπαρ του Λονδίνου.
Από την ΠΑΕ Πολυμετοχικός παραγγέλθηκαν στη SATO αυτοί καταπληκτικοί καναπέδες, δερμάτινοι όλοι, από ένα σπάνιο κομάτι του ζώου, ανατομικά μιλάμε, το οποίο όσο το τρύβεις, αυτό το δέρμα, μεγαλώνει ίσαμε και πέντε φορές το αρχικό μέγεθος. Άρα, φαίνονται διθέσιοι αρχικά, αλλά όσο βλέπεις μπάλα, τον Ολυμπιακό στο Τσαμπιονς Λιγκ, μεγαλώνουνε αυτομάτως και χωράνε και έντεκα, ακόμα, νοματαίοι, με το Λέτο. Από αυτους του καναπέδες θα παρακολουθούν τηλεόραση οι Άτιτλοι και θα χαρούνε μπάλα.
Και πούσαι ακόμα;
Έχει και ρεβάνς στην ισπανία!
Εεεεερε γλέντια!
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
